W POSZUKIWANIU ARTYSTYCZNYCH WRAŻEŃ
Kraina Lessowych Wąwozów szczyci się przebogatym środowiskiem artystycznym i możliwością poszukania ARTYSTYCZNYCH WRAŻEŃ.
W Nałęczowie – „szmaragdowej plamie na płótnie pamięci”, dawnej „kolonii literackiej” żywa jest pamięć B. Prusa i S. Żeromskiego oraz rysownika Michała Elwiro Andriollego, którego dokonania utrwala Międzynarodowy Konkurs na Rysunek im. M.E. Andriollego organizowany tu co dwa lata. Na prace współczesnych artystów natykamy się w Parku
i Domu Zdrojowym. Galeria im. M.E. Andriollego przy NOK co miesiąc prezentuje dorobek nowego twórcy. W przeszłości liczni artyści ludowi pojawiają się w okolicach uzdrowiska za sprawą szkoły artystycznej, na początku XX w. kierowanej przez J. Żylskiego, a później J. Koszczyc Witkiewicza o kierunkach: zabawkarskim, stolarskim, koszykarskim, rzeźbiarskim, rysunkowym czy modelarskim. Witkiewicz późniejszą Szkołę Rzemiosł Budowlanych przeniesie stąd do Kazimierza. Do dziś w obydwu miasteczkach istnieją szkoły artystyczne dla młodych adeptów sztuki, wywodzące się z tej tradycji.
Kazimierz Dolny, siedziba artystycznej bohemy, kusi niezliczoną ilością galerii, Ogólnopolskim Festiwalem Kapel i Śpiewaków Ludowych i comiesięcznymi Warsztatami Sztuki Ludowej. W Wojciechowie organizowane są doroczne warsztaty, pokazy, a co 2 lata Ogólnopolskie Spotkania Kowali.
Współcześni twórcy ludowi, uprawiający różne dziedziny sztuki, skupieni są w dwu klubach artystycznych w Puławach i Kazimierzu. Kolejną trasę samochodową polecamy więc turystom, którzy pragną nawiązać kontakt z miejscowymi artystami, odwiedzając ich pracownie. Wędrowcy samochodowi mają szansę spotkać na tej trasie także wizjonerów, pełnych fantazji konstruktorów, którzy dzieło artystyczne potrafią stworzyć choćby z pszczelego wosku.

W POSZUKIWANIU ARTYSTYCZNYCH WRAŻEŃ – wybierzmy się w podróż.
Trasę rozpoczynamy w Nałęczowie przy Nałęczowskim Ośrodku Kultury, gdzie w każdą środę, z wyjątkiem wakacji, wówczas kontakt: Krystyna Tarka, tel. 663 160 247 można spotkać członkinie Klubu Rękodzieła „Ziemianka”. Panie pod kierunkiem Moniki Matuły-Wetzlich, tel. 502 432 782 lub Haliny Kurek tel. 609 031 885  w Sali klubowej NOK haftując, szydełkując, nawiązując tym do tradycji Szkoły Ziemianek z lat 1908-1936 i wykorzystując szczęśliwie ocalałe z pożogi wojennej wzory, które po egzotycznej podróży przez Brazylię i USA wróciły do Nałęczowa. Często opracowują historyczne wzory przy pomocy współczesnych technik hafciarskich, np. ściegu matematycznego. Ziemianki posiadają liczne certyfikaty na swe wyroby.
Z ul. 1 Maja w Nałęczowie trasa wiedzie przez centrum miasta ul. Kolejową, następnie ul. Kombatantów, przy której znajduje się Pracownia hafciarsko-pamiątkarska Marii Wilczańskiej. „Lawendowa Pani Maria” wykonuje w różnym kształcie woreczki lniane lub batystowe, wypełniając je suszoną lawendą, częściowo z własnego ogrodu, w lecie wypełnionego zapachem niezwykłej dwukolorowej róży o ekscytującej nazwie „Podwójna rozkosz”. Wszystkie wyroby są misternie haftowane i zdobione wstążkami, stanowiąc luksusowy produkt lokalny – pamiątkę z Nałęczowa. Spotkać je można także na większości kiermaszów produktów lokalnych w Nałęczowie. Kontakt: tel. 510 249 597
Fot. Ziemianki Nałęczowskie
Fot. Haftowane woreczki z lawendą

Na skrzyżowaniu ul. Kombatantów z Kamieniakiem skręcamy w prawo, za chwilę przed kapliczką w lewo i po stu metrach zatrzymujemy się przy Nałęczowskim Zwierzyńcem. Tu mieści się też Pracownia Wycinanki Bogumiły Wartacz.
Nałęczowski Zwierzyniec – Małe ZOO, ul. Kamieniak 23 B, 24-150 Nałęczów, tel. 665 363 262, e- mail:minizoo@naleczow.com.pl. 
Twórczyni nawiązuje do tradycji mistrza i twórcy stylu wycinanki lubelskiej, Ignacego Dobrzyńskiego(1882-1960) pochodzącego ze wsi Miesiące k. Garbowa oraz Bronisława Pietraka z Gutanowa (1914-1997). Tajniki sztuki wycinanki ludowej właścicielka pracowni zgłębiała pod okiem mistrzyni Joanny Nowakowskiej. Podejmuje obecnie prace nad tradycyjnymi wycinankami, jak i tworzy własne formy, eksperymentuje z różnorodnymi materiałami i formatami. Organizuje warsztaty wycinanki lubelskiej dla osób bez ograniczeń wiekowych.
Trasa prowadzi następnie do znanego nam skrzyżowania, gdzie skręcamy na lewo i jedziemy Szlakiem Kultury Sakralnej Ziemi Nałęczowskiej. W Kolonii Chruszczów mijamy sady owocowe i plantacje jeżyny i porzeczki. Na wzniesieniu przed słupem trakcji wysokiego napięcia, skręcamy w lewo w szosę okoloną metalowymi barierkami. Czeka nas malowniczy zjazd w poprzek głębokiej odnogi wąwozu lessowego. 500 m dalej, przy kolejnym zakręcie, wita nas wysoki żywopłot grabowy i majestatyczne świerki. Jesteśmy w Kolonii Drzewce.
Wiesława i Jan Łuszczyńscy, Siedlisko U Krzysztofa,  tel. 795 700 659, 781 942 775,
e-mail:basiakrzys@op.pl, www.siedliskoukrzysztofa.pl. Mieści się tu m.in. Pracownia Regionalna „W Stronę Ziemianek”. Obydwoje twórcy, członkowie Klubu Rękodzieła „Ziemianka” przy NOK w Nałęczowie, polecają obejrzenie wystawy „W kręgu nałęczowskich Ziemianek”. Urządzają pokazy tkania na krośnie poziomym lub warsztaty tkania na mini-krosnach, prezentują historię tkactwa w Bochotnicy i Chruszczowie k. Nałęczowa. W ofercie znajdującej się tu Izby Produktów Lokalnych tradycyjne chodniki wełniane i z dzianiny, serwetki i nowoczesne etui na telefony komórkowe oraz hafty z historycznych wzorów Szkoły Ziemianek, wykonane ściegiem płaskim lub zapomnianym już patyczkowym. W serii obrazów haftowanych uwagę zwraca replika zniszczonego dzieła Józefy Żeromskiej, matki pisarza, „Napoleon w bitwie pod Arcole” (60 tysięcy krzyżyków), eksponatu muzeum w Chacie. W pracowni udostępniane są także książki autorstwa p. Wiesławy oraz egzemplarze opracowanych lub współredagowanych folderów turystycznych, przewodników, publikacji związanych z kulturą i historią Nałęczowa. Dodatkowo w siedlisku można zwiedzać Galerię Leśną mieszczącą się w przylegającym Wąwozie Malinowym z instalacjami LAND ART(Sztuki Ziemi)Sławka Matyjaszewskiego. W sezonie bogata oferta owocowa. Można uprawiać questing i geocaching. Trzeba wspomnieć, że prozę i poezję uprawia wielu twórców żyjących w KLW, ale publikowana jest ona sporadycznie, prawie wyłącznie w pismach regionalnych lub „Metaforze. Kwartalniku Artystyczno-Literackim”. W konkursach literackich często jednak można spotkać wybitnych autorów prawdziwej wiejskiej poezji, opowiadań czy sztuk teatralnych takich, jak Zbigniew Kozak z Puław czy Elżbieta Wójtowicz z Wólki Kątnej, gm. Markuszów.
Jedziemy na północ otuliną Kazimierskiego parku Krajobrazowego, wjeżdżamy na szosę Wąwolnica-Kurów, kierując się na prawo. Po 50 m przy budynku Szkoły Podstawowej w Kolonii Drzewce, ustawiona z inicjatywy Stowarzyszenia Przyjazna Kolonia, Ławeczka Bolesława Prusa, wg miejscowej legendy, odpoczywającego podczas częstych podróży bryczką od pałacu w Nałęczowie do pałacu Wołk Łaniewskich w Bronicach. Na skrzyżowaniu jedziemy prosto, mijając najpierw tory Kolejki Wąskotorowej, następnie dawny trakt Kolei Nadwiślańskiej. Dojeżdżamy do miejscowości Drzewce, gdzie możemy zwiedzić tzw. ogrody rustykalne ukształtowane przez członkinie Stowarzyszenia „Aktywna Wieś Drzewce”. Stworzono tu olbrzymi ogród z tematycznymi rabatami. Tabliczki z precyzyjnymi informacjami dostarczają bogatej wiedzy z zakresu sztuki kształtowania ogrodów. W niedalekiej Kolonii Bronice znajduje się unikalna Pracownia Strojów Regionalnych i Narodowych Marty Miśniakiewicz, tel. 81 503 76 61.
Fot. W pracowni wycinanki Bogumiły Wartacz,
Fot. Willa pod kołowrotkiem w Siedlisku u Krzysztofa,

Do Czesławic jedziemy drogą obsadzoną topolami. Na ziemiach dawnego majątku żywe są tradycje uprawy zbóż puławskiego Instytutu Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa. Skręcamy przed parkiem pałacowym w prawo i kierujemy się do Sadurek szosą znaną już z opisów na trasie nr 1 Z szosy 830 skręcamy w kierunku Wojciechowa przez Maszki, mijając pełny wąwozów Las Wojciechowski, miejscowy raj grzybiarzy. W centrum „Wsi pod wieżą” kierujemy się do Kuźni Wojciechów prowadzonej przez Romana Czernieca – kowala artystę.

Kuźnia Wojciechów, Roman Czerniec, 24-204 Wojciechów 153, tel. 691 053 403, e-mail: czerniec@czerniec.pl, www.czerniec.pl
Mistrz sztuki kowalskiej pielęgnuje tradycje rodzinne, rozwijane od kilku pokoleń od prawie 100 lat, nawiązując m.in. do niedoścignionego mistrza tej dziedzinie, jednego z najlepszych kowali na Lubelszczyźnie, Bronisława Pietraka z Gutanowa. Prezes Stowarzyszenia Kowali Polskich pracuje w rodzinnej kuźni, funkcjonującej od 1920 roku. Zajmuje się produkcją użytkową, tradycyjną oraz uprawia współczesne kowalstwo artystyczne lub architektoniczne, np. bramy, furtki, ogrodzenia, meble domowe i ogrodowe, wyroby dekoracyjne. Pracownia twórcy to kuźnia i przylegająca do niej galeria wyrobów. Oferta dla turystów obejmuje zwiedzanie kuźni i galerii, barwne opowieści kowala o „kowalstwie jako pasji, zawodzie i tradycji”, pokaz kucia podkowy, noclegi we własnym gospodarstwie agroturystycznym oraz „Obiad u Kowalowej”.

Małgorzata i Ryszard Urbanowie, Siedlisko Małgorzaty, Cholewianka 7A, 24-120 Kazimierz Dolny, tel. 81 882 01 13, e-mail: urbanmalgorzata@tlen.pl, www.siedliskomalgorzaty.pl, Pracownia tkacka i plastyki obrzędowej
Małgorzata Urban, twórczyni ludowa, jest członkiem Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie oraz prezesem Klubu Twórców Ludowych w Kazimierzu Dolnym. Kontynuuje tradycję wykonywania palm wielkanocnych technikami, znanymi w jej rodzinie od trzech pokoleń. Surowiec czerpie z własnych upraw gospodarczych, wykorzystując go także do tworzenia stylizacji w bukietach służących do dekoracji wnętrz w formie zasuszonej. Najnowszą pasją p. Małgorzaty i jej męża Ryszarda jest tkactwo na tradycyjnych krosnach. Państwo Urbanowie tworzą tzw. szmaciaki lub gałganiaki a także pasiaste kompozycje kilimowe.

Fot. Budynek kuźni Romana Czernieca w Wojciechowie

Fot. Małgorzata Urban przy krosnach

Z Cholewianki jedziemy do Kazimierza Dolnego, by tam na ul. Góry odszukać pracownię rzeźbiarza.
Ryszard Wrótniak, ul. Góry 7, 24-120 Kazimierz Dolny, tel. 663 376 652. Zwiedzanie po uprzednim uzgodnieniu.
W pracowni twórcy ludowego powstają rzeźby w drewnie, które uzyskują certyfikaty produktu lokalnego. Postaci mężczyzn i kobiet, zwierzęta i liczne ptaki, typowe dla krajobrazu Kazimierza i okolic nad Wisłą powstają w wyniku precyzyjnej pracy artysty, dbającego o każdy szczegół wykonywanej kompozycji.
Ponadto możemy nawiązać rozmowę z Urszulą Wojtalik-Sarnecką, tel. 603 659 946 zajmującą się wyrobem ozdób i zabawek z wiór osikowych, odwzorowaniem kwiatów polnych z foamiranu i tworzeniem pisanek woskowych, (grupy proszone są o umówienie się przez telefon, indywidualni turyści mogą uczestniczyć w zajęciach od razu) lub Joanną Nowakowską, mistrzynią wycinanki, tel. 607 793 981. Zajęcia dla grup z malowania porcelany i wykonywania ozdób świątecznych z filcu prowadzi natomiast Małgorzata Nowakowska, , po kontakcie telefonicznym, tel. 505 051 252. Olena Suvorowa, zaprasza zaś do pracowni ceramicznej mieszczącej się w starej stodole. Kontakt: tel. 693 565 767, e-mail: galeria@lenazara.com, www.lenazara.com
Będąc w Kazimierzu lub Puławach, korzystając z wolnego czasu, można wybrać się także do niedalekiej miejscowości Stok. Maria Tuźnik, Stok, gm. Końskowola, www.kwiatyzdrewna.pl e-mail: maria.tuznik@gmail.com, tel.504 633 142
Z Kazimierza udajemy się przez Bochotnicę do przystani promowej. Tu przeprawiamy się przez Wisłę. W Nasiłowie odszukujemy rzeźbiarza Zygmunta Kozaka.
Zygmunt Kozak. Prezentacja twórczości w Izbie Twórczości Ludowej po wcześniejszym uzgodnieniu, tel. 81 880 40 33.
Artysta rzeźbą para się od 1994 r. Jako dziecko strugał figurki ptaków i ludzi. Jego prace ukazują życie dawnej i współczesnej wsi: kiszenie kapusta, wędkowanie, żniwiarzy, pranie na tarze, praczkę z kijanką, robienie masła w maselnicy. Rzeźbił również portrety polskich noblistów, par prezydenckich, postacie z życia politycznego, postaci sakralne, szczególnie świętych. Artysta bardzo chętnie zaprasza turystów, prezentując nie tylko swe rzeźby, ale też zbiory ilustrujące życie dawnej wsi, np. tzw. pająki z okresu Świąt Bożego Narodzenia.
Przejeżdżamy szosą z Nasiłowa do Góry Puławskiej wzdłuż Wisły w kierunku północnym.
Mariusz Baryczka – Pracownia wikliny, Irena Baryczka – Pracownia koronczarska, ul. Klonowa 10, Góra Puławska, 24-100 Puławy, tel. 608 857 052, e-mail: mariusz1177@op.pl
Syn, artysta ludowy zrzeszony w Stowarzyszeniu Twórców Ludowych w Lublinie i Klubie Twórców Ludowych w Puławach, wytwarza z wikliny, brzozy i wierzby przedmioty użytkowe, np. kosze na zakupy, bieliźniarki, szkatułki, tace i misy. Niektóre wyroby ozdabia kompozycjami dekoracyjnymi i kwiatami. Prowadzi warsztaty, pokazy i zajęcia zarówno dla dzieci, jak i dorosłych. Mama – Irena koronczarstwem zajmuje się od najmłodszych lat. Tworzy kunsztowne serwety, serwetki i bieżniki, zachwycające precyzją wykonania, jak i pomysłowym wzorem. Jest jedną z nielicznych, która uprawia koronkę klockową.
Fot. Izba Twórczości Ludowej w Nasiłowie
Fot. Wyroby wiklinowe Mariusza Baryczki

W Górze Puławskiej przekraczamy most I. Mościckiego na Wiśle, jedziemy ul. Piłsudskiego do skrzyżowania z ul. Piaskową, która następnie przechodzi w ul. Dęblińską. Dojeżdżając do Gołębia szosą nr 801 zjeżdżamy na prawo.
Józef Majewski, ul. Puławska 1, Gołąb, 24-100 Puławy,  tel. 601 814 527, e-mail: muzeumrowerow@gmail.com, www.muzeumrowerow.pl
W pracowni kowalskiej i nietypowych rowerów artysta tworzy dzieła z zakresu kowalstwa ludowego i metaloplastyki. Konstruuje niezwykłe rowery: zabawne, niecodzienne, nierzadko groteskowe bicykle, które udostępnia na przejażdżki odwiedzającym go turystom. Prowadzi lekcje muzealne na temat historii i konstrukcji roweru, organizuje tematyczne wystawy i pikniki, warsztaty majsterkowania i rzemiosła artystycznego. Ujawnia zaskakujące pasje kolekcjonerskie. W 2008 r. otrzymał tytuł „Perełka Lubelszczyzny”. Przyjmuje grupy i turystów indywidualnych po uprzednim umówieniu.

Halina Bąkała i Ilona Bąkała–Wydra, ul. Kolejowa 7, Gołąb, 24-100 Puławy, tel. 501 609 100 i 728 961 446, e-mail: ilona.wydra@wp.pl
W rodzinie twórczyń plecionkarstwo kontynuowane jest od trzech pokoleń. Pani Halina i jej córka nawiązują do prac twórczych panów Stefana i Henryka Bąkałów. Mistrzynie wyplatają koszyki zakupowe oraz galanterię, np. tacki na chleb, wazoniki i puzderka. Ich wyroby z ciemnej i jasnej wikliny cieszą się niesłabnącym powodzeniem. Po uprzednim umówieniu przyjmują tylko turystów indywidualnych.

Powracamy do Puław, w obszarze miasta jedziemy ul. Dęblińską i Piaskową. Na skrzyżowaniu skręcamy w lewo i ul. Piłsudskiego dojeżdżamy aż do ronda. Tu objeżdżając rondo, kierujemy się na koniec w ul. Partyzantów, która za stacją PKP na rondzie Bitwy Warszawskiej przechodzi w ul. Żyrzyńską. Mijamy Wronów i Osiny. Do zakończenia przebudowy traktu, do Borysowa musimy dojechać przez Bałtów, skręcając wg drogowskazu 1 km przez Żyrzynem. W środku wsi skręcamy na prawo i po 800 m wyjeżdżamy wprost na stary budynek szkoły podstawowej, dziś odnowiony, dobrze oznakowany, mieszczący Regionalną Izbę Tkactwa Ludowego.
Krystyna Nakonieczna, Borysów 108, 24-103 Żyrzyn, tel. 783 169 121, Agnieszka Buczyńska, tel. 530 422 273 
Tkaczki kontynuują tradycje znane tu od pokoleń. Krystyna Nakonieczna jest mistrzynią tkactwa tradycyjnego i od lat członkinią Stowarzyszenia Twórców Ludowych w Lublinie. Na trzech dużych warsztatach tkackich organizuje szkolenia i warsztaty dla mieszkańców, turystów oraz miłośników tkactwa. Wykonuje m.in. tradycyjne chodniki-pasiaki, zapaski i narzuty. Potrafi wiązać unikatowe „nicielnice”, niezbędny element wyposażenia warsztatu tradycyjnego. Plecie udane wyroby z rogożyny, do których surowiec można pozyskać w okolicznych jeziorach. Należy do grona najzdolniejszych twórczyń tradycyjnej bibułkowej „rózgi” charakterystycznej dla zdobnictwa tutejszych wnętrz. Agnieszka Buczyńska specjalizuje się w tkaniu chodników – szmaciaków i chodników współczesnych. Zwiedzanie po wcześniejszym umówieniu, za symboliczną opłatą.
Powracamy do szosy wiodącej do Żyrzyna przez Bałtów. Tu odwiedzamy pracownię kolejnej wybitnej tkaczki.

Janina Mazurek, Bałtów, gm. Żyrzyn, tel. 81 88 14 431, 511 563 751
Twórczyni ze statusem twórcy ludowego. Tka na kilku starych krosnach techniką poznaną jeszcze w dzieciństwie. Wykonuje tradycyjne chodniki – pasiaki i zapaski. Potrafi wykonać tradycyjne ozdoby choinkowe i tzw. pająki do zdobienia wnętrz w okresie świąt Bożego Narodzenia. Należy do Klubu Twórców Ludowych w Puławach. W swojej pracowni mieszczącej się w dawnych budynkach gospodarczych, będących swoistą kolekcją dawnych sprzętów i narzędzi rolniczych, organizuje lekcje tematyczne i warsztaty regionalne.
Z Bałtowa wyjeżdżamy na szosę do Żyrzyna, skręcając w lewo.
Iwona Szlendak – Pracownia Biżuterii. Wyroby w sklepie na ul. Powstania Styczniowego 17,  tel. 531 501 025 e-mail: ivi.kreatywnie@gmail.com Mile widziane zarówno grupy, jak i turyści indywidualni. Pani Iwona zajmuje się suszeniem płatków róż, które wykorzystuje w torebkach zapachowych, do kąpieli. Posiada także certyfikaty na maleństwa z krepiny, na kolczyki rowerowe, np. w kształcie… welocypedu. Wytwarza biżuterię z koralików, filcu, szydełkową, zabawki z krepiny oraz zużytych tkanin. Robi mydełka glicerynowe i z motywem kwiatowym oraz zdobi przedmioty użytkowe.
Fot. W Muzeum Nietypowych Rowerów w Gołębiu
Fot. Wyroby z wikliny Iwony Bąkały Wydry,
Fot. Janina Mazurek w czasie lekcji regionalnej w Bałtowie

Fot. Izba tkacka w Borysowie – warsztat poziomy